Abo turi bo
FDU ni iki mu magambo make?
Ishyaka Forces Démocratiques Unifiées (FDU-Inkingi) ni umutwe wa politiki w’u Rwanda washinzwe n’impunzi z’Abanyarwanda. Intego yaryo y’ibanze ni uguhagarika igitugu n’ubutegetsi bw’agatsiko byashyizweho mu Rwanda na Front Patriotique Rwandais (FPR) kuva mu 1994, bigasimbuzwa igihugu kigendera ku mategeko n’imiyoborere myiza ishingiye kuri demokarasi, ubutabera, uburinganire bw’amahirwe n’ubwumvikane hagati y’amoko. Iyi ni inshingano idasubirwaho, kuko ubu butegetsi bukoresha, mu bindi, politiki ishingiye ku ivangura ry’amoko, akarengane n’iterabwoba, imbere mu gihugu no hanze yarwo.
FDU-Inkingi yashinzwe mu 2006 ubwo hahurizwaga hamwe imitwe itatu ya politiki — FRD (Forces de Résistance Démocratique), ADR-Isangano (Alliance Démocratique Rwandaise) na RDR (Rassemblement Républicain pour la Démocratie au Rwanda) — hiyongereyeho abandi bantu bigenga. Mu 2010 ishyaka ryimukiye mu Rwanda. Kuva icyo gihe, FPR ntiyahwemye gutoteza abayoboke bacu: benshi barishwe, barafunzwe cyangwa barabuze.
Urugero: mu 2010, ubwo Madamu Victoire Ingabire Umuhoza, wari perezida w’ishyaka icyo gihe, yajyaga mu Rwanda kugira ngo yandikishe ishyaka kandi yiyamamarize kuba perezida ahanganye na Perezida Paul Kagame, yakatiwe igifungo cy’imyaka 15. Yashoboye kugeza urubanza rwe ku Rukiko rw’Afurika rw’Uburenganzira bwa Muntu n’ubw’Abaturage (CADHP), rwemeje ko u Rwanda rwamurenganyije, kuko iyo gahunda yari yishe uburenganzira bwe bwo kuvuga icyo atekereza no kunganirwa bikwiye. Aho kumurekura hakurikijwe icyemezo cy’Urukiko, Perezida Paul Kagame yamuhaye imbabazi za perezida (mu 2018). Nyamara ubutegetsi bwakomeje kwima FDU-Inkingi uburenganzira bwo kwandikwa nk’ishyaka rya politiki mu Rwanda.
Abayobozi ba FDU ni ba nde?
- 2006-2010: Victoire Ingabire Umuhoza (Ubuholandi)
- 2010-2014: Victoire Ingabire Umuhoza (u Rwanda) na Eugène Ndahayo (Ububiligi)
- 2014-2018: Joseph Bukeye (Ububiligi)
- 2018-2021: Justin Bahunga (Ubwongereza)
- Kuva 2021: Placide Kayumba (Ububiligi)
Indangagaciro n’amahame bya FDU-INKINGI
Igihugu kigendera ku mategeko
Ishingiro ry’imiyoborere y’igihugu: igihugu kigendera ku mategeko ishyaka ryacu riharanira gishyira imbere amahame y’ubusugire bw’amategeko n’uburinganire bw’abantu bose imbere y’amategeko, kandi kikanga akarengane gashingiye ku bushake bw’umuntu umwe. Mu gihugu nk’u Rwanda cyagiye kiyoborwa n’ubutegetsi bw’igitugu butavuguruzwa, ishyaka ryacu riharanira inzego za politiki zirengera uburenganzira bw’ibanze bwa muntu kandi zishingiye ku mashyaka menshi.
Uburinganire n’ubwisanzure
Twemera byimazeyo amahame y’uburinganire n’ubwisanzure yashingiweho mu rugamba rwo kurwanya ivangura, ubucakara n’ubukoloni byakorewe Abirabura. Mu gihugu cyacu cyabayemo ivangura rikabije — jenoside n’ibyaha byibasiye inyokomuntu — kandi kigikomeza kubiba amacakubiri mu baturage, gushikama kuri ayo mahame remezo ntibikeneye gusobanurwa. Kurengera uburinganire imbere y’amategeko, uburinganire bw’amahirwe n’ubwisanzure bw’ibanze ku gitugu cy’ubutegetsi ni urugamba rwa buri munsi rw’ishyaka ryacu.
Ubwigenge bwa buri muntu
Ni ubushobozi n’uburenganzira bwa buri muntu bwo gukoresha ubuhanga bwe, kwikemurira ibibazo bye, kwigena no gukurikirana iherezo rye, gufata ibyemezo no kubibazwa. Ubwigenge bwa buri muntu ni ryo shingiro rya demokarasi, kuko abaturage bareshya ari bo bagira uruhare mu miyoborere y’igihugu. Imbere y’umuco wa politiki ushingiye ku gitugu no ku bwumvire buhumye (« Ilivuze umwami »), ishyaka ryacu ryemera uburenganzira bwo kurwanya akarengane, butuma umuntu yamagana leta iyo ari yo yose, politiki iyo ari yo yose cyangwa umutegetsi uwo ari we wese uhonyora agaciro k’umuntu.
Ubufatanye
Ubufatanye ni ukwemera ko abantu n’ibyiciro by’abaturage — abakire n’abakene, imiryango, ibisekuruza — bafitanye isano kandi bakeneranye. Butuma habaho ubutabera mbonezamubano. Ntituvukana amahirwe angana kandi ubuzima ntibuduha buri gihe amahirwe angana; ishyaka ryacu riharanira ubwo buringanire kandi ryemeza ko buri muntu afite uburenganzira, uko byagenda kose, ku buzima bwiza bushingiye ku mutungo uhagije no ku igabana rikwiye. Ubufatanye ntibubangikana n’ivangura, irondakoko no guheza abake.
Inshingano yo kwibuka
Jenoside, ibyaha byibasiye inyokomuntu n’urugomo rukabije byabaye mu Rwanda byasize inkovu zitazasibangana mu mitima y’abantu. Guhakana cyangwa kugereranya akaga gakomeye kabayeho ku bahohotewe n’ababo ni icyaha. Abo bahohotewe n’imiryango yabo bagomba kwemererwa umubabaro wihariye bahuye na wo, guhabwa ubutabera no kwishyurwa, n’iyo byaba igice, ku byo bahombye. Kugira ngo amahano nk’ayo atazasubira, ishyaka ryacu riyemeje kurengera uburenganzira busesuye bwo kubaho no kubika urumuri rw’urwibutso ku bazize.
Uruhare rw’abaturage
Kugira ngo abaturage bagirire icyizere inzego kandi bazumve ari izabo, bagomba kugenzura no kugira uruhare nyakuri mu mikoreshereze y’ubutegetsi. Ni ngombwa ko buri muntu, ku rwego urwo ari rwo rwose rw’umuryango, amenya uburenganzira n’inshingano bye. Ni yo mpamvu ishyaka ryacu riyemeje guharanira ko uburyo bw’abaturage bwo gutanga umushinga (initiative populaire) bwandikwa mu Itegeko Nshinga nk’uburenganzira: ubushobozi bw’abaturage bwo gukoresha ubusugire bwabo ku buryo butaziguye, ku ruhande rw’inteko ishinga amategeko na guverinoma.
Kwegereza ubuyobozi abaturage
Demokarasi nyakuri igaragarira no mu byemezo bifatirwa hafi y’umuturage, kugira ngo yumve afite uruhare rwuzuye mu buzima rusange. Kwegereza ubuyobozi abaturage ni ukugwiza inzego z’ibyemezo ziri hafi y’umuturage — ubuyobozi bw’ibanze — aho urwego rw’igihugu ruha umwanya ubuhanga bw’abaturage. Byatuma imico y’uturere igaragara mu bwisanzure kandi imbaraga z’ubukungu n’imibereho zikwira hose.
Iterambere rirambye
Ishyaka ryacu riha agaciro gakomeye imicungire irambye kandi iboneye y’umutungo kamere, kubungabunga ibidukikije no gusana urusobe rw’ibinyabuzima rwangijwe n’ibikorwa by’abantu. Kubera ko dufatanyije n’ibisekuruza bizaza, tugomba kubasigira umutungo uzabatunga; buri cyemezo cya politiki kigomba gusuzumwa ku ngaruka zacyo hagati no mu gihe kirekire ku buringanire bw’ibidukikije no ku hazaza h’imiryango y’abantu, by’umwihariko uw’u Rwanda.